Çıraklık Eğitimi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Çıraklık eğitimi, örgün mesleki eğitim seçeneklerinden biridir. Bu eğitim seçeneğinde öğrenciler ilgili mesleğin teorik eğitimlerini okulda, uygulama eğitimlerini de tecrübeli usta öğreticilerin gözetiminde işletmede alırlar. Çıraklık eğitiminden mezun olanlar zorunlu 12 yıllık eğitimi de tamamlamış olurlar.

Çıraklık eğitimi, mesleki eğitim merkezleri ve mesleki eğitim merkezi programı uygulayan mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında verilmektedir.

Çıraklık eğitimi sunan kurumların iletişim bilgilerine ulaşmak için https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/egitim/orgun-ogretim-kurumlari adresi ziyaret edilebilir. Sayfada bulunan il/ilçe bilgileri belirlendikten sonra kurum türü olarak “Mesleki Eğitim Merkezi” seçimi yapılarak ulaşılabilir.

Ortaokuldan mezun olan ve 9. sınıftan itibaren çıraklık eğitimine başlayan öğrenciler için eğitimin süresi kalfalık için 3 yıl, kalfalıktan sonra ustalık için 1 yıl olmak üzere toplam 4 yıldır.

Teorik eğitim, mesleki eğitim merkezlerinde haftada en az bir gün yüz yüze yapılan eğitimdir (*). Uygulamalı eğitim ise haftanın diğer günlerinde iş yerinde usta öğretici nezaretinde uygulamalı olarak yapılan eğitimdir. İş yerinde verilen eğitim mesleki eğitim merkezinin görevlendirdiği koordinatör öğretmenlerce izlenir ve denetlenir.

*Çırak öğrencilerden diploma programı telafi eğitimlerine katılanlar aldıkları fark dersleri tam gün tam yıl eğitim uygulaması kapsamında yüz yüze eğitim yoluyla akşam ve/veya hafta sonu yapılabilir.

Çıraklık eğitimine;

  • Ortaokul veya imam hatip ortaokulunu bitirenler (*),
  • Lise ve dengi okulların ara sınıflarından ayrılanlar ya da mezun olanlar,
  • Yükseköğrenim okulların ara sınıflarından ayrılanlar ya da mezun olanlar,

3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu kapsamındaki meslek dallarında bir işletme ile sözleşme imzalamaları halinde kayıt olabilirler.

Lise ve üstü kademedeki eğitim kurumlarından ayrılanlar daha önce almış oldukları eğitim seviyesine göre mesleki eğitim merkezlerine müracaat ederek durumlarına uygun ara sınıflarda eğitimlerine başlayabilirler. Çıraklık eğitiminde üst yaş sınırı yoktur.

Açık lise/yükseköğretim okullarında kayıtlı öğrenciler de eğitimlerine mesleki eğitim merkezlerinde çırak öğrenci olarak devam edebilirler.

(*) Geçici Koruma Sağlanan Suriyelilerin ortaokul mezuniyetini belgelendirmeleri aşağıdaki şekilde yapılır:

 

  • En az ortaokul mezunu olduğunu belgelendirebilenler için: Okuma-Yazma I. Kademe Seviye Tespit Sınavında başarılı olduğu veya Türkçe Seviye A1 kurs programına kayıt yaptırmış olduğu belgelendirilir,
  • En az ortaokul mezunu olduğunu belgelendiremeyenler için: Türkçe Seviye A2 kurs programına kayıt yaptırmış olduğu belgelendirilir.

Her türden lise ve dengi okuldan mesleki eğitim merkezlerine nakil yapılabilir. Kaydını nakil etmek isteyen öğrenciler Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinin esaslarına göre işlemlerini yaptırabilirler. Nakil esaslarına yönelik detaylı bilgi, kayıtlı olunan okul müdürlüğünden temin edilebilir.

Mesleki eğitim merkezine kayıt yaptırılırken lise ve dengi okullarda daha önce başarıyla tamamlanan ortak derslerden muaf olunur.

İlkokul mezunu yetişkinler çıraklık eğitimine kayıt olamazlar. Açık ortaokul yoluyla ortaokulu tamamladıktan sonra çıraklık eğitimine kayıt yaptırılabilir.

  • Ortaokul veya imam hatip ortaokulunu bitiren öğrenciler Millî Eğitim Bakanlığı tarafından eğitim-öğretim yılı başlamadan önce yayımlanan “ortaöğretim kurumlarına tercih ve yerleştirme takvimi” belgesinde belirtilen tarihlerde kayıt yaptırabilirler.
  • Merkezi yerleştirme sistemi ile belirlenen tarihlerde okullara kayıt yaptırmayanlar/yaptıramayanlar istedikleri zaman yani yılın on iki ayında çıraklık eğitimine kayıt yaptırabilirler.
  • Lise ve dengi okullarda halen okuyan öğrenciler eğitim gördükleri okul müdürlüklerinden alacakları öğrenci belgesi ile kayıt olmak istedikleri mesleki eğitim merkezine müracaatları sonrası nakil işlemlerini yılın on iki ayında yaptırabilirler.
  • Lise ve dengi okullar ile yükseköğretim okulları ara sınıflardan ayrılanlar ya da mezun olanlar yılın on iki ayında kayıt yaptırabilirler.
  • Yaşı 18’den büyük olup bir eğitim kurumuna devam etmeyen ve bir işletmede çalışanlar yılın on iki ayında çıraklık eğitimine kayıt olabilmektedir.
  • Mesleki eğitim merkezlerine, bir işletme ile sözleşme imzalayanların kayıtları yıl boyunca devam eder. Bunlardan aralık ayının son iş gününe kadar kayıt yaptıranların eğitimleri mevcut sınıflarında devam eder. Ocak ayının ilk iş gününden itibaren kayıt yaptıranlar ise işletmede mesleki eğitimlerine devam ettirilir, ancak o ders yılı için yılsonu puanı verilmez. Bunlar o yıla ait okuma hakkını kullanmamış sayılır ve teorik eğitimleri yeni ders yılı başında başlar.
  • Çıraklık eğitimine başvuru adımları aşağıdaki şekilde açıklanmaktadır:  
  • Öğrenim belgesi (*)
  • Kimlik kartı fotokopisi
  • İşletme ile imzalanacak olan sözleşme (MEM’den temin edilebilir)
  • Fotoğraf

(*) Geçici Koruma Sağlanan Suriyelilerin ortaokul mezuniyetini belgelendirmeleri aşağıdaki şekilde yapılır:

  • En az ortaokul mezunu olduğunu belgelendirebilenler için: Okuma-Yazma I. Kademe Seviye Tespit Sınavında başarılı olduğu veya Türkçe Seviye A1 kurs programına kayıt yaptırmış olduğu belgelendirilir,
  • En az ortaokul mezunu olduğunu belgelendiremeyenler için: Türkçe Seviye A2 kurs programına kayıt yaptırmış olduğu belgelendirilir.
  • Çıraklık eğitimi devlet tarafından desteklenen ücretsiz bir örgün eğitim seçeneğidir ve bu eğitimi alan kişilerin mesleki eğitim merkezlerine ya da iş yerlerine herhangi bir ücret ödemesi gerekmez.

Çırak öğrenciler, mesleğin özelliğine göre haftada en az bir gün mesleki eğitim merkezinde genel ve mesleki teorik eğitim görürler. Kalan iş günlerinde ise sözleşme imzaladıkları işletmelerde uygulamalı eğitimlerini sürdürürler. Mevsime göre özellik arz eden mesleklerde teorik ve pratik eğitim belirli aylarda toplu olarak yapılabilir.

Çıraklık eğitiminin en güçlü yanı bir işletmede uygulamalı eğitim görme imkânıdır. Dolayısıyla bu eğitim türünde çırak öğrencinin sözleşme imzaladığı işletmede çalışmak suretiyle uygulamalı mesleki eğitim alması zorunludur.

Çırak öğrenci ile işletme arasında imzalanan sözleşme, mesleki eğitim merkezi müdürlüğünün onayının ardından yürürlüğe girer. İşletme değişikliği, imzalanan sözleşmenin ilgili maddelerine göre yapılabilir. Ancak karşılıklı anlaşarak sözleşme feshi de yapılabilir. Fesih sonrası çırak öğrencinin 15, zorunlu hallerde 30 gün içerisinde yeni bir işletme ile sözleşme yapması gerekmektedir. Bu süre içerisinde sözleşmenin gerçekleşmemesi öğrencinin okul kaydının silinmesi ile sonuçlanır.

3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanununa göre çırak öğrenciler öğrencilikleri boyunca her ay asgari ücretin %30’undan az olmamak kaydıyla uygulamalı eğitim gördükleri işletmeden ücret alırlar. İşveren ödemeyi çırak öğrencinin kendisine olmak üzere banka üzerinden veya elden yapar.

Çıraklık eğitimi kapsamında çırak öğrencilerin aldıkları ücret ödemesi aile gelirine eklenmez. Dolayısıyla ailenin aldığı Sosyal Dayanışma ve Yardımlaşma Yardımı, Yeşilkart ve Sosyal Uyum Yardımı (Kızılaykart) gibi desteklerin bu gerekçeyle kesilmesi söz konusu olamaz.

Çırak öğrenciler 33 alan altında bulunan 181 meslek dalı arasından ilgi ve yeteneklerine en uygun olan bir dalda eğitim alabilirler. Meslek dallarına ilişkin bilgi http://www.megep.meb.gov.tr/?page=ogretmenKilavuzu adresinden edinilebilir. Meslek seçiminde yönlendirme ve rehberlik için mesleki eğitim merkezlerinden yardım istenebilir.

Çıraklık eğitiminin de içinde olduğu mesleki ve teknik eğitim seçeneklerinde eğitimi sunulan mesleklerin önemli bir kısmı https://meslegimhayatim.meb.gov.tr/mesleki-egitim-videolari/1 adresinde yer alan videolarda tanıtılmaktadır.

Belirlenen meslek dalında bir işletme ile sözleşme imzalanıp okula teslim edildiği günden sonraki ilk mesai günü öğrencinin sigortası başlar. Sigorta işlemleri okul tarafından yapılır. Sigorta primleri devlet tarafından karşılanır. Bu sigorta çırak öğrenciyi sadece meslek hastalıkları ve iş kazalarına karşı korur. Ödenen sigorta emekliliğe esas hizmetten sayılmaz.

Çırak öğrencilere yapılan meslek hastalıkları ve iş kazası sigortasından sadece öğrencinin kendisi yararlanabilir. Bu sigortadan öğrencinin aile üyeleri yararlanamaz.

Mesleki eğitim merkezlerinde eğitim gören çırak öğrenciler 11. sınıfın sonunda yapılan kalfalık sınavlarında başarılı olmaları ve başarısız derslerinin bulunmaması durumunda kalfalık belgesi; kalfalar ise yapılan ustalık sınavlarında başarılı olmaları ve başarısız derslerinin bulunmaması durumunda ustalık belgesi alırlar.

Ustalık belgesini almaya hak kazanmış MEM öğrencileri, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından belirlenecek fark derslerini mesleki eğitim merkezlerinde düzenlenecek yüz yüze eğitim programları veya açık ortaöğretim kurumları yoluyla başarmaları halinde meslek lisesi diploması alabilmektedir.

Ustalık belgesi olanlar için düzenlenen 40 saatlik iş pedagojisi kurs programında başarılı olanlara usta öğreticilik belgesi verilir.

En az ortaokul veya imam-hatip ortaokulu mezunu olup kalfalık veya ustalık belgesi sahibi olanlar ile halen mesleki eğitim merkezlerinde öğrenim gören ve diploma programına dâhil olmayan öğrencilerin meslek lisesi diploması alabilmeleri için telafi eğitimi de olarak bilinen “Mesleki Eğitim Merkezleri Haftalık Ders Çizelgesi ve Diploma Programı”na dâhil olmaları gerekmektedir. Telafi eğitimi, bu programda yer alan fark derslerini içerir, programda yer alan derslerin tamamında başarılı olunması durumunda öğrenci meslek lisesi diploması almaya hak kazanır.

Usta; bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını kazanmış ve bunları mal ve hizmet üretiminde iş hayatınca kabul edilebilecek standartlarda uygulayabilen, üretimi planlayabilen, üretim sırasında karşılaşılabilecek problemleri çözümleyebilen, düşüncelerini yazılı, sözlü ve resim ile açıklayabilen ve üretimle ilgili pratik hesaplamaları yapabilen kişiyi ifade eder. Dolayısıyla ustalık belgesi eğitimi alınan meslek dalında önemli bir yeterlilik belgesidir.

Ustalık belgesine sahip olanlar bu belgeyle kendi işyerlerini açabilir veya bir işletmede kalifiye eleman olarak kolayca iş bulabilirler.

Usta öğreticiler; ustalık yeterliğini kazanmış; aday çırak, çırak, kalfa ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerinin iş yerindeki eğitiminden sorumlu; mesleki eğitim tekniklerini bilen ve uygulayan kişilerdir. Sadece usta öğretici istihdam eden veya işvereni usta öğretici olan işletmeler çırak öğrencilere uygulamalı eğitim imkânı sunabilirler.

Usta öğreticilik belgesi için usta yeterliliğini kazanmış olmak ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından mesai saatleri dışında yüz yüze veya uzaktan eğitim yoluyla sunulan 40 saatlik iş pedagojisi eğitimini tamamlamak gereklidir. Kurs sonunda yapılacak sınavda başarılı olanlara usta öğretici belgesi verilir.